دریاچه مهارلو شیراز؛ راز رنگ صورتی، مسیر و برترین فصل بازدید - مرد کوچک

دریاچه مهارلو شیراز در یک نگاه

دریاچه مهارلو کجاست؟ آدرس دقیق و فاصله از شیراز

دریاچه مهارلو در استان فارس، جنوب شرقی شیراز و در مسیر حرکت به سمت سروستان واقع شده است. نام دریاچه نمک مهارلو سروستان هم به همین همسایگی اشاره می نماید. این دریاچه در شرقی ترین بخش جلگه شیراز و غرب دریاچه بختگان گسترده شده و کوه های اطراف، پس زمینه ای خاکی برای آب های رنگی آن می سازند.

فاصله اعلام شده در منابع همواره یکسان نیست، چون بعضی ها نزدیک ترین حاشیه دریاچه و بعضی دیگر روستای مهارلو را مقصد می گیرند. برای رسیدن به حاشیه نزدیک شهر، حدود 20 تا 30 کیلومتر مسیر پیش رو دارید؛ روستای مهارلو در ضلع جنوبی، حدود 57 کیلومتر از شیراز فاصله دارد.

مسیر دسترسی از شیراز

از محدوده میدان ولیعصر و بلوار خلیج فارس به سمت خروجی جنوب شرقی شهر بروید و مسیر جاده شیراز-سروستان، در امتداد بزرگراه شیراز-فسا را دنبال کنید. جاده در بخش هایی کنار حاشیه غربی و جنوبی دریاچه می گذرد؛ بنابراین برای تماشا منظره مهارلو نیازی به پیمودن جاده خاکی طولانی ندارید.

در خروجی مجاز و محل امن توقف کنید؛ شانه بزرگراه جای مناسبی برای پارک و پیاده شدن نیست. اگر تاکسی می گیرید، زمان توقف و مسیر برگشت را از ابتدا هماهنگ کنید، چون پیدا کردن خودرو در حاشیه دریاچه همواره آسان نخواهد بود.

نام مهارلو از روستای کنار آن گرفته شده و در منابع تاریخی، نام هایی مانند ماهلویه، جنکان و جمکان هم برای این پهنه آمده اند.

چرا دریاچه مهارلو صورتی است و دقیقاً چه زمانی صورتی می گردد؟

رنگ صورتی مهارلو حاصل زندگی موجوداتی بسیار کوچک در آب شور است. با این حال، دریاچه همواره صورتی دیده نمی گردد و حتی دو بخش آن ممکن است هم زمان رنگ های متفاوتی داشته باشند.

علت علمی رنگ صورتی و سرخ آب دریاچه مهارلو

با گرم شدن هوا، آب تبخیر می گردد، اما نمک ها در حوضه باقی می مانند. به همین علت شوری بالا می رود و شرایط زندگی برای بسیاری از آبزیان سخت تر می گردد. ریزجلبک سبزی به نام دونالیلا سالینا با نام علمی Dunaliella salina، یکی از موجودات سازگار با این محیط به شمار می رود.

این جلبک در شرایط تنش، از جمله نور شدید و شوری بالا، می تواند رنگدانه بتاکاروتن بیشتری در سلول هایش جمع کند؛ رنگدانه ای با طیف نارنجی تا سرخ که به محافظت از سلول یاری می نماید. ریزجانداران نمک دوست، از جمله آرکی هایی مانند هالوباکتریوم، نیز رنگدانه های سرخ دارند و می توانند در رنگ آب نقش داشته باشند. هالوباکتریوم با وجود نامش، در گروه آرکی ها قرار می گیرد و باکتری نیست.

ترکیب این رنگدانه ها با تراکم ریزجانداران، عمق آب و نور خورشید، طیف صورتی ملایم تا سرخابی و قرمز را می سازد. این پدیده را نباید با کشند قرمز سمی در دریاها یکی دانست؛ البته طبیعی بودن رنگ، پاکیزگی آب برای شنا یا مصرف را ثابت نمی نماید.

تقویم تغییر رنگ؛ دریاچه مهارلو در چه فصلی صورتی است؟

این تقویم، الگوی معمول دریاچه را نشان می دهد؛ اندازه بارندگی می تواند زمان تغییر رنگ و خشک شدن را جلو یا عقب بیندازد.

برای تماشا آب صورتی، اواخر بهار معمولا تعادل بهتری میان گرما و باقی ماندن آب دارد. صبر کردن تا اوج تابستان لزوما نتیجه بهتری نمی دهد؛ ممکن است رنگ حوضچه ها غلیظ تر گردد، اما بخش بزرگی از دریاچه خشک باشد. زمستان هم آبی بودن آب را تضمین نمی نماید.

شرایط فعلی دریاچه مهارلو؛ آیا دریاچه خشک شده است؟

دریاچه مهارلو یک تالاب شور و کم عمق با نوسان فصلی شدید است؛ نه پهنه ای که اندازه آب آن در تمام سال ثابت بماند. حوضه آن خروجی به دریا ندارد و آب ورودی عمدتا از راه تبخیر کم می گردد. رودخانه خشک شیراز، سلطان آباد، جریان چنارراهدار و چشمه ها و آب های زیرزمینی در تغذیه آن نقش دارند. رودخانه خشک از میان شیراز می گذرد و هنگام بارندگی روان آب را به این حوضه می رساند.

در گزارشی منتشرشده در مهر 1405، به نقل از رییس اداره حفاظت و احیای تالاب های محیط زیست فارس، اندازه آبگیری مهارلو حدود 20 درصد اعلام شد؛ آب بیشتر در محدوده ورودی رودخانه چنارراهدار دیده می شد. این عدد به زمان همان گزارش مربوط می گردد و شرایط روز بازدید را نشان نمی دهد.

در دوره های خشکسالی، بخش عمده بستر و گاهی تمام پهنه آبی خشک می گردد. ارقام 80 یا 90 درصد خشکی، شرایط بعضی دوره ها را توصیف می نمایند و قاعده همیشگی هر تابستان نیستند. بارندگی می تواند دریاچه را دوباره آبگیری کند، اما بازگشت آب به اندازه بارش و رسیدن جریان های ورودی بستگی دارد.

کاهش بارش تنها فشار واردشده بر مهارلو نیست؛ برداشت آب از حوضه و منابع زیرزمینی و ورود پساب های شهری و کشاورزی هم زیستگاه را تهدید می نمایند. خشک شدن بستر می تواند خطر گردوغبار نمکی را برای اطراف شیراز بیشتر کند؛ بنابراین حفاظت از دریاچه به زندگی شهر هم پیوند دارد.

اگر اواخر تابستان یا پاییز سفر می کنید، احتمال تماشا نمکزار سفید را جدی بگیرید. برای پاسخ به پرسش دریاچه مهارلو الان آب دارد؟، تصاویر تاریخ دار همان هفته و خبرهای محیط زیست فارس از عکس های قدیمی کاربردی ترند.

تفریحات و تماشای های دریاچه مهارلو؛ از فلامینگوها تا پیاده روی روی نمک

تماشای فلامینگوها و پرندگان مهاجر

پاییز، زمستان و اوایل بهار زمان مناسبی برای تماشای پرندگان مهاجرند. بسته به آبگیری و غذا، فلامینگوها، تنجه، آنقوت، مرغابی ها، حواصیل و پرندگان کنارآبزی در مهارلو دیده می شوند. تعدادشان ثابت نیست و نباید در هر بازدید انتظار هزاران پرنده داشت.

نکته مجذوب کننده اینجاست که حضور فلامینگوها فقط به فصل سرد محدود نمی گردد؛ زادآوری آن ها در خرداد و تیر هم گزارش شده است. آرتمیا، سخت پوست کوچک آب شور، یکی از حلقه های مهم زنجیره غذایی تالاب به شمار می رود. این جانور از ریزجلبک ها تغذیه می نماید و غذای پرندگان می گردد؛ رنگدانه های غذایی هم در صورتی شدن پرهای فلامینگوها نقش دارند. شوری زیاد، مهارلو را برای بیشتر ماهی ها نامناسب می نماید، اما به معنای خالی بودن آب از زندگی نیست.

دوربین دوچشمی همراه ببرید و برای نزدیک شدن به پرندگان وارد آب یا محدوده زادآوری نشوید.

عکاسی از تضاد نمک سفید و آب صورتی

برای ثبت رنگ آب، روز روشن و آسمان صاف مناسب اند. حدود ساعت 11 تا 15، رنگ حوضچه ها ممکن است واضح تر دیده گردد، اما انعکاس شدید و گرما هم بیشتر می شوند. زاویه دوربین و تابش نور نتیجه را تغییر می دهد؛ یک ساعت معین، عکس صورتی را تضمین نمی نماید.

نزدیک غروب، نور نرم تر برای پرتره و ثبت انعکاس آسمان روی آب کم عمق مجذوب کننده تر خواهد بود. بلورهای نمک را در پیش زمینه و کوه ها را در پس زمینه بگذارید. با موبایل، نوردهی را کمی پایین بیاورید تا جزییات نمک سفید نسوزد و از اشباع رنگ اغراق آمیز پرهیز کنید. فیلتر پلاریزه هم برای دوربین، در زاویه مناسب به کنترل بازتاب یاری می نماید.

پیاده روی روی نمک؛ آیا نمک درمانی هم ممکن است؟

با عقب رفتن آب، بلورها و ترک های چندضلعی نمک نمایان می شوند. تماشای آن ها از حاشیه محکم و خشک، تجربه متفاوتی می سازد؛ اما پوسته سفید همواره تحمل وزن انسان را ندارد و زیر آن ممکن است گل نرم پنهان باشد.

برای نمک درمانی در مهارلو نباید وعده درمان بیماری داد. آب و نمک خام دریاچه برای درمان پوستی، تماس با زخم یا مصرف خوراکی مناسب تلقی نمی شوند. وجود ذخایر نمک و سابقه برداشت صنعتی هم به معنای خوراکی بودن بلورها نیست؛ سفید بودن نمک، نبود ناخالصی و آلاینده را نشان نمی دهد.

روستای مهارلو و تماشای های اطراف

روستای قدیمی مهارلو در ضلع جنوبی دریاچه، با نام دشت گل هم شناخته می گردد. باغ های بادام، انار و انجیر، خانه های قدیمی با طاق ها و پنجره های قوسی، فرصت خوبی برای تکمیل گردش می دهند. فصل شکوفه دهی بادام، منظره روستا حال وهوای دیگری پیدا می نماید.

چشمه آب معدنی مهارلو که به چشمه آب درمانی هم معروفیت دارد، بقعه بی بی شریفه و بقایای کاروانسرای شاه عباسی از تماشای های این محدوده اند. معروفیت محلی چشمه به معنی اثبات درمان بیماری ها نیست. برای برنامه ریزی، یک تا دو ساعت کنار دریاچه و زمان جداگانه ای برای روستا در نظر بگیرید.

آب و هوای دریاچه مهارلو و نکات مهمی که قبل از بازدید باید بدانید

حاشیه مهارلو باز و کم سایه است. تابستان ها گرما و بازتاب آفتاب شدید می گردد و در زمستان، باد کنار آب می تواند سردتر از انتظار باشد. بهار برای گردش خانوادگی راحت تر خواهد بود، هرچند رنگ آب به شرایط همان سال بستگی دارد.

• کفش بسته و قابل شست وشو بپوشید. بلورهای نمک تیزند؛ پابرهنه راه نروید و از ورود به بخش های نرم و گل آلود خودداری کنید.
• چند بطری بزرگ یا یک گالن آب شیرین برای شستن نمک پا و کفش همراه ببرید؛ آب آشامیدنی را جدا نگه دارید.
• خودرو را وارد بستر دریاچه نکنید. زیر پوسته نمک ممکن است گل عمیق باشد و حتی خودروی دو دیفرانسیل هم گیر کند.
• روی وجود بوفه، سرویس بهداشتی، آب لوله کشی یا سایه بان در محل توقف حساب نکنید؛ نیازهای اصلی را پیش از رسیدن رفع کنید.
• عینک آفتابی، کلاه، ضدآفتاب و آب کافی بردارید. برای عکاسی طولانی، پاوربانک هم کاربرد دارد.
• در باد شدید و گردوغبار، بازدید را عقب بیندازید. زباله ها را برگردانید، نمک و لانه ها را دست کاری نکنید و به پرندگان غذا ندهید.

جمع بندی

برای سفر به دریاچه مهارلو، اول هدفتان را معین کنید: اواخر بهار معمولا فرصت بهتری برای تماشا آب صورتی همراه با هوای قابل تحمل تر می دهد؛ فصل های خنک برای پرنده نگری مناسب ترند و اواخر تابستان ممکن است با نمکزاری سفید روبه رو شوید. شرایط آب را نزدیک زمان حرکت آنالیز کنید، خودرو را بیرون بستر نگه دارید و بازدید از روستای مهارلو را هم در برنامه بگذارید. مجذوب کنندهیت این سفر به تماشا چهره واقعی دریاچه در همان فصل بستگی دارد.